Het slaap-apneu syndroom

Uittreksel uit “De huisarts” - Dr. S. Mariën

Het slaap-apneu syndroom wordt actueel gedefinieerd als een combinatie van objectief vastgestelde apneus tijdens de slaap (een apneu-hypopneu index (AHI) van minstens vijf) en het voorkomen van symptomen zoals slaperigheid tijdens de dag.

Hoe worden slaapgebonden ademhalingsstoornissen veroorzaakt?
Tijdens de overgang van waak naar slaap vallen stimuli weg die een belangrijke rol spelen in de regeling van de ademhaling tijdens de waak. Tijdens de slaap worden de ademhalingscentra voornamelijk gestuurd door chemische stimuli. Dit fenomeen predisponeert tot instabiele ademhaling.
Wanneer de bovenste luchtwegen een verhoogde collapsneiging vertonen door hoge weefseldrukken, zal de onregelmatige ademhaling tijdens de slaap een afsluiting van de bovenste luchtwegen uitlokken. Er ontstaat dan een obstructieve apneu. Blijft de luchtweg open, dan zal de onregelmatige ademhaling oorzaak zijn van centrale apneus.

Snurken en dan niets meer

Slaap-apneu wordt vooral gekenmerkt door luid snurken en overdreven slaperigheid. Dit snurken is vaak dermate luid dat de nachtrust van de partner erdoor verstoord wordt. Deze ronchopathie gaat de overige slaap-apneu symptomen vooraf. Bij volledige ontwikkeling van het klinisch beeld wordt het snurken onregelmatig en worden stille passages afgewisseld met episoden van zeer luidruchtige ademhaling. Het stilvallen van de ademhaling is een belangrijk heteroanamnestisch gegeven.

De gevolgen

De slaperigheid wordt ook niet altijd opgemerkt door de patiënt. Er zijn ook cognitieve gevolgen zoals verminderde aandacht, geheugenstoornissen en concentratiestoornissen. Nachtzweten en nycturie komen eveneens vaak voor. Tevens kan de slaap zeer onrustig zijn door de frekwente arousels.
Verder wordt de kliniek bepaald door de risicofactoren: obesitas en structurele afwijkingen ter hoogte van de bovenste luchtwegen zoals adenoid- en tonsilhypertrofie, overmatige plooivorming van de faryngale mucosa en retrognatie. De gevolgen van obstructief slaap-apneu-syndroom zijn grosso modo gerelateerd aan overdreven slaperigheid of aan het cardiovasculaire systeem. Cardiovasculaire gevolgen zijn systematische en pulmonale hypertensie, oedemen, polycytemie, cerebrovasculaire accidenten en hartritmestoornissen. Studies hebben reeds aangetoond dat er een verhoogde cardiovasculaire mortaliteit is bij patiënten met obstructief slaap-apneu syndroom.

Door de hypersomnolentie zullen de patiënten 3 - 7 maal meer betrokken geraken in auto-ongevallen. Ter bevordering van de verkeersveiligheid werd hierop ingespeeld in de wetgeving in verband met het rijbewijs (KB 23 maart 1998). Hierin wordt gesteld dat een persoon die pathologisch hypersomnolent is ten gevolge van het slaap-apneu-syndroom niet meer rijgeschikt is! De kandidaat met het slaap-apneu syndroom kan dan rijgeschikt worden verklaard door een neuroloog één maand na het instellen van een succesvolle behandeling.

Diagnose en behandeling

De diagnose kan al vermoed worden uit de anamnese en klinisch onderzoek (slaapcentra). Toch blijft de polysomnografie de gouden standaard voor de diagnose van obstructief slaap-apneu syndroom. Als behandeling zijn er eerst en vooral de conservatieve maatregelen: gewichtsverlies, stoppen met roken, eventuele houdingsveranderingen tijdens de slaap en vermijden van alcohol, sedativa en hypnotica. Verschillende soorten mondprotheses zijn ontwikkeld welke een beperkt effect kunnen hebben in geselecteerde patiënten met milde vormen van de aandoening. De uvulopalatofaryngoplastie (UPPP) is ongetwijfeld de meest bekende chirurgische behandeling, maar heeft slechts baat in geselecteerde patiënten.

De eerste keuze therapie blijft nog steeds CPAP (continuous positive airway pressure). Hierbij wordt collaps van de bovenste luchtwegen vermeden door toediening van een positieve druk met als gevolg dat de ademhaling genormaliseerd wordt. De therapietrouw wordt echter beïnvloed door de neveneffecten, zoals rhinitis, nasale irritatie en droogheid, luchtlekken met oogirritatie, algemeen discomfort en claustrofobie. Volledige terugbetaling van CPAP is voorzien in ernstige gevallen.